O‘zbekiston gerbi muallifi Anvar Mamajonov gerbning yaratilish jarayoni, uning yakuniy variantini tanlashda prezident Islom Karimovning o‘rni haqida gapirib berdi.
O‘zbekiston davlat gerbini yaratish bo‘yicha tanlov 1991 yilda mamlakat mustaqillikka erishgandan so‘ng e’lon qilingan. Unda respublikaning barcha hududlaridan ijodkorlar ishtirok etdi. Tanlovga taqdim etilgan eskizlar Fanlar akademiyasi professor-o‘qituvchilari va Badiiy akademiya a’zolaridan iborat bo‘lgan komissiya tomonidan ko‘rib chiqilgan. Bundan tashqari, unga turli janr va texnikada ishlaydigan rassomlar ham kirgan. Ulardan biri grafik rassom Anvar Mamajonov bo‘lib, u ham tanlovga o‘z ishini taqdim etadi. Rassom yangi gerb uchun O‘zbekiston SSR gerbini asos qilib olgan va unga o‘zbek xalqi va o‘zbek zaminining timsollarini qo‘shgan. Anvar Mamajonov taklif qilgan gerb O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining 1992 yil 2 iyuldagi sessiyasida Davlat gerbi to‘g‘risidagi qonun bilan qabul qilingan va tasdiqlangan.
1991 yilda respublika tanlovi e’lon qilindi va unga katta-kichikdan tortib barcha ishtirokchilar taklif etildi. Davlat ramzi chiroyli va noyob bo‘lishini istaganlar qatnashib, respublikaning barcha hududlaridan o‘z chizmalarini jo‘natishdi.

Men boshqa rassomlar bilan bir qatorda eskizlarni qabul qilish komissiyasining a’zosi edim. Lekin men grafik rassom sifatida qatnashdim, komissiyaga esa Fanlar akademiyasi va Badiiy akademiyaning a’zolari va professor-o‘qituvchilari rahbar bo‘ldi. Haftaning har chorshanba yoki payshanba kunlari Rassomlar uyushmasi zalida barcha ijodiy ishlar qarab chiqilganidan keyin, eng yaxshilari ajratib olinar edi.
Bizga yuzlab turli eskizlar kelardi, ularning orasida nafaqat maxsus qog‘ozlarda, balki oddiy daftar varaqlarida chizilgan rasmlar ham uchrab turardi. Gerbni yaratish ustida butun respublika, hatto prezident ham ishtirok etgan.

Keyin komissiya tarkibidagi bir nechta rassomlar professional darajada ishtirok etishga qaror qilishdi. Men ham o‘z kuchimni sinab ko‘rishni xohladim, ahir gerb davlat ramzi hisoblanib, uning ixcham bo‘lishi, savol tug‘dirmasligi va mamlakatning asl qiyofasini aks ettirishi lozim edi. Shunday qilib, geraldika haqidagi ko‘p sonli materiallarni o‘qib, boshqa mamlakatlar tajribasi bilan tanishib, ishga kirishdim.
Tanlov tugagach, matbuotda ikki rassom Bahodir Jalolov va Anvar Mamajonov finalga o‘tgani haqida xabar chiqdi. Har ikki ish nafaqat komissiya a’zolari, balki O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengash deputatlari tomonidan ham ko‘rib chiqildi. Ovoz berish natijasida ular bir qarorga kelishdi.
Bundan so‘ng, odatiy ishlar boshlandi: nimanidir olib tashlash, uni-buni to‘g‘rilash yoki qo‘shish. Lekin sezilarli o‘zgarishlar bo‘lmadi. Natijada mening eskizim asosida Oliy Kengash O‘zbekiston Davlat gerbini tasdiqladi.
Davlat boshlig‘iga yarasha, u butun ish jarayonini kuzatib, hammasini nazorat qilgan. Islom Abdug‘aniyevich o‘z istak va tilaklarini bildirib, barcha takliflarni eshitib, o‘z tavsiyalarini berganlar. Bularning barchasi, albatta, inobatga olinar edi.
Masalan, gerbda yirtqich hayvonlar bo‘lmasligi kerakligini aytib o‘tilganidan so‘ng, g‘oyalar mutlaqo o‘zgardi, jumladan, mening eskizlarim ham boshqacha ko‘rinishga ega bo‘ldi.
Boshida men Semurg‘ni jangovar va o‘z Vatanining haqiqiy himoyachisi sifatida tasavvur qilgandim va eskizda shundayligicha chizgandim. Lekin prezident bildirgan tilaklardan so‘ng, Humo qushini tinchlik, ezgulik va mehr tarafidan namoyish qilish kerakligini angladim. Bundan tashqari, dastlab qushning boshi kamtarona pastga egilgan edi, lekin prezident: «Humo qushi mag‘rur yuqoriga qarab turishi lozim» — dedi.

“Milliy timsollar va ramzlarning har biri milliy g‘ururimizni yuksaltirishga xizmat qiladi. Ularning har biri — katta bir darslik, kuchli tarbiya vositasidir”— Islom Karimov.